TANITIM

ETİK İLKELER

Küçült Yazı Tipi Büyüt

Maden Mühendisliği Bölümü
Öğretim Elemanlarının Mesleki Sorumlulukları,
Etik İlkeleri ve Davranış Standartları

1. Giriş

BEÜ Mühendislik Fakültesi’nin Maden Mühendisliği Bölümü’nün kadrosunda bulunan tüm öğretim elemanları, aşağıdaki ilkelere ve davranış standartlarına uymayı kabul ederler. Ayrıca, kadrosu başka bölüm veya kurumlarda olup da Maden Mühendisliği Bölümü’nde ders veren veya geçici olarak görevlendirilen öğretim elemanları da, görevleri süresince, bu ilkelere ve davranış standartlarına uymayı kabul etmiş sayılırlar.

2. Öğrencilere Karşı Sorumluluklar

2.1 Etik İlke

Öğretim elemanları, öğrencilerinin serbestçe öğrenmelerini destekleyeceklerdir. Kendi disiplinlerinin en yüksek bilimsel ve etik standartlarını her şeyden önde tutacaklardır. Öğrencilere bireyler olarak saygı gösterecekler ve entelektüel rehber ve danışman olarak kendi asıl görevlerine sadık kalacaklardır. Öğretim elemanları, dürüst akademik uygulamaların gelişmesini ve öğrencileri değerlendirmelerinde her bir öğrencinin gerçek liyakatinin yansıtılmasını sağlamak için mantıklı her türlü çabayı göstereceklerdir. Öğretim elemanları, öğrencileriyle aralarındaki ilişkinin güvene dayanan doğasına saygı göstereceklerdir. Öğrencilerin ne şekilde olursa olsun şahsi amaçla kullanılmasını, taciz edilmesini ya da ayrımcılığa maruz bırakılmasını önleyeceklerdir. Onlardan aldıkları önemli akademik ve bilimsel yardımı belirteceklerdir. Öğrencilerin akademik hürriyetini koruyacaklardır [1].


2.2 Davranış Standartları

  • Öğretim elemanları, tüm öğrencilere eşit ve saygıyla davranmalıdırlar [2].

  • Öğretim elemanları, öğrencilerle kendileri arasında serbest fikir alışverişini desteklemelidirler [2].

  • Öğretim elemanları, öğrencilerin çalışmalarını değerlendirirken adaletli ve dengeli olmak için bilinçli olarak çaba göstermelidirler [2].

  • Öğretim elemanları, öğrenciler için referans verirlerken dürüst ve tarafsız olmalıdırlar [2].

  • Herhangi bir öğrencinin akademik gelişmesini engelleyen ya da herhangi bir öğrenciye akademik performansı dışında iltimas sağlayan veya olumsuz etkisi olan durumlar yaratan, öğretim elemanı ve öğrenci arasındaki kişisel ilişkiler etik açıdan kabul edilemez [2].

  • Öğretim elemanları, öğrencileri kişisel kazançları için kullanmamalıdırlar [2].

  • Öğretim elemanı – öğrenci ilişkisi, doğası nedeniyle, eşit taraflar arasında olmadığı için öğretim elemanları, mesleki ilişkileri sürdüğü sürece, öğrencileriyle gönül ilişkisine (cinsel ilişkiye) giremezler [2].

  • Öğretim elemanları, programlandığı şekilde derslere girmek, öğrencilerle görüşme için zaman ayırmak ve öğrencilerin dersle ilgili bilgilere ulaşabilmesi için kabul edilebilir araçları sağlamak zorundadırlar [2].

  • Öğretim elemanları, öğrencilerin bilgi edinmede bağımsızca hareket etmesine gereksiz yere engel olmayacaktır [3].

  • Öğretim elemanları, öğrencilerin farklı görüşlere ulaşmasını gereksiz yere yadsımayacaktır [3].

  • Öğretim elemanları, öğrencilerin gelişimiyle ilgili konuları kasıtlı olarak örtbas etmeyecek ve saptırmayacaktır [3].

  • Öğretim elemanları, öğrencileri, öğrenmelerine engel olacak ya da sağlıklarına ve güvenliklerine zararlı olan ortamlardan korumak için mantıklı çaba içinde olacaktır [3].

  • Öğretim elemanları, öğrencileri kasıtlı olarak mahcubiyet içinde bırakmayacak veya aşağılamayacaktır [3].

  • Öğretim elemanları; ırkı, rengi, inancı, cinsiyeti, milliyeti, medeni hali, siyasi veya dini görüşleri, ailesi, sosyal veya kültürel geçmişi ya da cinsel tercihleri nedeniyle, haksız olarak

  • herhangi bir öğrenciyi herhangi bir programa katılmaktan mahrum etmeyecektir,

  • herhangi bir öğrenciye gelecek faydaları engellemeyecektir,

  • herhangi bir öğrenciye herhangi bir avantaj sağlamayacaktır.

  • Öğretim elemanları, öğrencilerle olan mesleki ilişkilerini şahsi menfaatleri için kullanmayacaktır [3].

  • Öğretim elemanları, zorunlu bir mesleki amaca hizmet eden bir açıklama (ifşa) gerekmedikçe ya da kanunen talep edilmedikçe, mesleki hizmeti sırasında öğrenciler hakkında edindikleri bilgileri açıklamayacaklardır [3].

  • Öğretim elemanları, öğrencilerin çalışmalarını, onların dersteki başarımlarını (performanslarını) doğrudan yansıtmayan ölçütlere göre değerlendiremezler [4].

  • Öğretim elemanları, öğrencilerin çalışmalarını değerlendirmekte yersiz ve mazeretsiz olarak gecikemezler [4].

3. Meslektaşlarına Karşı Sorumlulukları

3.1 Etik İlke

Öğretim elemanlarının meslektaşlarına karşı, bilimsel bir topluluğun üyeleri olmalarından kaynaklanan, yükümlülükleri vardır. Öğretim elemanları; meslektaşlarına karşı ayrım yapamazlar ve onları yıldıramazlar; meslektaşlarının hür iradesine saygı gösterirler ve onu savunurlar; eleştirilerinde ve fikir alışverişlerinde, başkalarının görüşlerine gereken saygıyı gösterirler; akademik sorumluluklarının bilincinde olarak, meslektaşları hakkında verecekleri profesyonel karalarında veya yargılarında nesnel (objektif) olmak için çaba gösterirler; kurumlarının idaresinde kendi paylarına düşen akademik sorumluluğu kabul ederler (yüklenirler) [1].

3.2 Davranış Standartları

  • Öğretim elemanları, ister akademik ister idari sıfatla olsun, birbirlerine karşı saygılı ve adaletli davranacaklar, saygın (vakurlu) hareket edecekler ve meslektaşlarıyla olan her türlü ilişkilerinde kendilerine hakim olacaklardır [2].

  • Eleştirel değerlendirme her ne kadar akademik etkinliğin bir parçasıysa da, öğretim elemanları, meslektaşlarının çalışmaları hakkındaki profesyonel görüşlerini (yargılarını) sunarken adaletli ve nesnel olmalıdırlar; meslektaşları hakkında, bilerek, yanlış ve kötü niyetli açıklamalarda bulunmamalıdırlar [2, 3].

  • Öğretim elemanları, meslektaşlarının akademik hürriyet haklarını savunacaklardır [2].

  • Öğretim elemanları, kendi tavırlarını veya görüşlerini desteklemek için meslektaşlarının görüş veya tavırlarını, bilerek, yanlış bir şekilde aktaramazlar [2].

  • Öğretim elemanlarının, meslektaşlarına karşı tehdit edici davranışta bulunması, sözler söylemesi, sözlü tacizde bulunması veya gözdağı vermesi hiçbir şekilde ve koşulda kabul edilemez [2].

  • Açıklama kanunen talep edilmedikçe veya zorunlu bir mesleki amaca hizmet etmedikçe, meslektaşları hakkında mesleki hizmet sırasında edindikleri bilgileri açıklamayacaklardır [3].

  • Öğretim elemanları; eğitim, karakter ve diğer nitelikleri açısından yetersiz olduğu bilinen bir kişinin eğitimcilik mesleğine girmesine yardım etmeyeceklerdir [3].

  • Öğretim elemanları, meslektaşlarının profesyonel gelişimine etkin olarak yardım edeceklerdir [4].

  • Öğretim elemanları, meslektaşlarına karşı politik nedenlerle veya ırk, din, cinsiyet, cinsel tercih, etnik köken, fiziksel özürlülük gibi sebeplerle ya da keyfi ve kişisel nedenle ayrımcılık yapamazlar [4].

4. Kendi Disiplinlerine Karşı Sorumlulukları

4.1 Etik İlke

Bilginin geliştirilmesinin değeri ve saygınlığının derin inancıyla hareket eden öğretim elemanları, kendilerine yüklenen özel sorumluluğun bilincindedir. Kendi alanlarına karşı olan birincil sorumlulukları, gerçeği aramak ve onu anladıkları şekilde ifade etmektir. Bu amaçla, öğretim elemanları enerjilerini bilimsel yetkinliklerini gelişmesine ve iyileşmesine adarlar (hasrederler). Bilginin kullanılması, geliştirilmesi ve aktarılmasında eleştirel bir şekilde kendini disiplin altına almak ve yargıda bulunma (uslamlama/usavurma/muhakeme yapmak) yükümlülüğünü kabul ederler. Düşünsel olarak dürüstçe davranırlar. Öğretim elemanlarının her ne kadar ek uğraşları olabilirse de, bunlar araştırma özgürlüğünü ciddi olarak engelleyemez ve ondan ödün verilmesine neden olamaz [1].

4.2 Davranış Standartları

  • Öğretim elemanları, kendi akademik alanlarında güncelliklerini korumalıdırlar [2].

  • Öğretim elemanları, tüm bilimsel çabalarında düşünsel doğruluğu ve dürüstlüğü göstermelidirler [2].

  • Öğretim elemanları, öğretimin niteliğini iyileştirmek için çalışmalıdırlar [2].

  • Öğretim elemanları, diğer disiplinleri kötülememeli veya üniversitenin uygun olarak kabul edilmiş diğer programlarındaki ve akademik bölümlerindeki öğrencilerin güvenini azaltmamalıdırlar [2].

  • Öğretim elemanları, profesyonel kararlarını ve davranışlarını bozabilecek ya da etkileme görüntüsü verebilecek herhangi bir ödülü, hediyeyi veya bağışı kabul etmemelidirler [3].

  • Öğretim elemanları, yetkin olmadıkları alanda proje araştırmacılığı; bilirkişilik; sınav, tez, atama veya yükseltme jürisi üyeliği yapmamalıdırlar.

5. Bölüme ve Üniversiteye Karşı Sorumlulukları

5.1 Etik İlke

Öğretim elemanları, akademik bir kuruluşun üyeleri olarak, her şeyden önce etkin bir öğretmen ve bilim insanı olmak için çaba gösterirler. Öğretim elemanları, akademik hürriyetle çelişmedikçe, kurumlarının belirtilen kurallarına uyarlarsa da eleştirme ve düzeltme (iyileştirme) isteme haklarını korurlar. Öğretim elemanları, kurumları dışında yaptıkları işin niceliği ve niteliğinin belirlenmesinde kurum içindeki üstün (fevkalade) sorumluluklarına gereken önemi verirler. Hizmetlerine ara veya son vermeyi göz önünde bulundururlarken, kararlarının bölümün/kurumun programı üzerindeki etkisinin bilinciyle, niyetleri hakkında zamanında bilgilendirme yaparlar [1].

5.2 Davranış Standartları

  • Öğretim elemanları, bölümün veya üniversitenin idaresi ve işlerinin düzgün yürütülmesiyle ilgili kurallara uymak ve bununla ilgili bilgilendirilmek sorumluluğunu yüklenirler [2].

  • Öğretim elemanları, sorumlu oldukları bölümün, fakültenin veya üniversitenin yönetimiyle eksiksiz bir görüşme sonucunda onay almadıkları sürece, potansiyel çıkar çatışmalarını (Bkz. Ek 1) önlemelidirler [2].

  • Öğretim elemanları, kurum dışında, bölümdeki veya üniversitedeki görev ve sorumluluklarıyla çelişen (bağdaşmayan) profesyonel etkinliklerle meşgul olmamalıdırlar [2].

  • Öğretim elemanları, bölümün veya üniversitenin destek personeline saygıyla ve hakkaniyetle davranmalı; onları kişisel kazanç ve özel işleri için kullanmamalı; sözlü veya fiziksel olarak taciz etmemelidirler [2].

  • Öğretim elemanları, hak etmedikleri ödemeleri (ek ders, yolluk-yevmiye vb.) bölümden/üniversiteden talep etmemelidirler.

  • Öğretim elemanları, bölümün veya üniversitenin olanaklarını kendi şahsi çıkarları ve kazançları için kullanmamalıdırlar.

6. Topluma Karşı Sorumlulukları

6.1 Etik İlke

Toplumun üyeleri olarak, öğretim elemanlarının diğer vatandaşlar gibi hakları ve yükümlülükleri vardır. Öğretim elemanları, bu yükümlülüklerinin önceliğini öğrencilerine, meslektaşlarına, kendi disiplinlerine ve kurumlarına olan sorumlulukları ışığında değerlendirirler. Birey olarak konuşurken veya davranırken, bölümleri, fakülteleri veya üniversiteleri adına konuştukları izlenimini vermekten kaçınırlar. Öğretim elemanlarının, sağlıklı ve dürüstçe olması açısından hürriyete bağımlı bir mesleğin temsilcisi bireyler olarak, serbestçe araştırma koşullarını iyileştirmek ve toplumun akademik hürriyeti kavramasını geliştirmek konusunda özel yükümlülükleri vardır [1].

6.2 Davranış Standartları

  • Öğretim elemanları, bölümün veya üniversitenin temsilcisi olarak üstlendikleri görevlerde, kendi kişisel görüşlerinin bölümün, üniversitenin veya bir organının görüşüymüş gibi yanlış anlaşılmasından kaçınırlar [2].

  • Öğretim elemanları, TMMOB Mühendislik-Mimarlık Etik Kuralları’ndaki Topluma Karşı Sorumluluklar (Bkz. Ek II) kapsamındaki kurallara uygun davranırlar.

7. Bilimsel Araştırmalarda ve Yayınlarda Etik İlkeler

Bu kapsamda, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Bilim Etiği Komitesi tarafından hazırlanan Bilimsel Araştırmada Etik ve Sorunları [5] başlıklı eserde sunulan ilkeler aynen geçerlidir.

8. Mesleki Etik Kuralları

Öğretim elemanları, yukarıda sunulan etik ilkeler ve davranış standartlarına ek olarak üyesi oldukları meslek odaları, birlik ya da derneklerinin etik kurallarına uygun hareket etmek zorundadırlar. Örneğin, mühendis kökenli öğretim elemanları TMMOB Mesleki Davranış İlkeleri’ne [6] uygun davranmalıdırlar (Bkz. Ek II).

Kaynaklar

  1. AAUP (2004) Statement on Professional ethics. American Association of University Professors,http://www.aaup.org/statements/Redbook/Rbethics.htm

  2. Saddleback College (2004) Faculty code of ethics and professional standards.http://www.saddleback.edu/gov/senate/acsen/acsen/ethics.html

  3. NEA (2003) Code of ethics of the education profession, National Education Association, http://www.nea.org/code.html

  4. ASU (2003) Faculty code of ethics, Arizona State University,http://www.asu.edu/aad/manuals/acd/acd204-01.html

  5. TÜBA (2002) Bilimsel Araştırmada Etik ve Sorunları, http://www.tuba.gov.tr

  6. TMMOB (2002) TMMOB Mesleki Davranış İlkeleri, TMMOB Mühendislik-Mimarlık Kurultayı II Karar Taslakları, 34 s.

  7. Merriam-Webster (1993) Merriam Webster’s Collegiate Dictionary, 10th edn., Merriam-Webster, Inc., Springfield, Mass., p. 242.

  8. ASCE (2000) Ethics- Standards of Professional Conduct, https://www.asce.org/pdf/ethicsmanual.pdf

  9. Harris, Jr., C.E., Pritchard, M.S. and Rabins, M.J. (1999) Engineering Ethics – Concepts and Cases, 2nd edn., Wadsworth Publishing Company, Scarborough, Ontario, pp. 137-143.

Ek 1. Çıkar Çatışması

“Çıkar çatışması”, (isteyerek veya istemeden) çok kolayca göz ardı edilebilir ya da görmezden gelinebilir durumları kapsadığı için özellikle belirtilmesi gereken bir husustur. Ülkemizde, bir çok üst düzey yöneticinin bu konuda duyarsız kaldığı geçmişte görülmüştür, halen yaşanmaktadır ve, büyük bir olasılıkla, bu konuda yakın bir gelecekte de dramatik bir gelişme olmayacaktır. Toplumun ve özellikle de öğretim elemanlarının, “çıkar çatışması”nın önlenmesi konusunda duyarlılığının artırılması gerekir.

Aşağıda, bazı kaynaklardan bu konuda derlenmiş özet bilgiler sunulmuştur.

Webster Sözlüğü “çıkar çatışması”nı, “güven duyulan konumda olan bir kişinin özel çıkarları ile resmi sorumlulukları arasındaki çatışmadır” şeklinde tanımlamaktadır [7].

Amerikan İnşaat Mühendisleri Odası (American Society of Civil Engineers veya kısaca ASCE), bir üyesinin kendi işindeki bağlantılarını veya konumunu, işverenine bir şekilde mal olsun veya olmasın, kendinin veya ailesinin ve arkadaşlarının özel işini veya mali çıkarlarını ilerletmek için kullanması durumunda çıkar çatışmasının ortaya çıkacağını belirtmektedir [8].

Harris vd. [9], çıkar çatışmasının hakiki (actual), potansiyel (potential) ve görünür (apparent) türlerinden söz ederken, mümkünse, her türlüsünün önlenmesini önermektedirler. Hakiki ve potansiyel çıkar çatışmaları, öğretim elemanının o anda veya gelecekte tarafsızca karar vermesine zarar verebilir. Görünür çıkar çatışması (buna çıkar çatışması görüntüsü de diyebiliriz) ise, öğretim elemanının karar vermesini etkilemese bile, toplumun öğretim elemanının hizmetlerindeki tarafsızlığına ve güvenilirliğine olan inancını azaltır [9].

EK II. TMMOB Mühendislik-Mimarlık Etik Kuralları [6]

1. Topluma Karşı Sorumluluklar

Mühendisler ve Mimarlar,

1.1. Mesleki bilgi, beceri ve deneyimlerini, toplumun ortak çıkarları; evrensel insani kazanımların ve kültürel mirasın korunması ve insan refahının gelişimi için kullanırlar. Toplumun sağlığı, güvenliği ve refahı için duymuş oldukları sorumluluk her zaman kendi kişisel çıkarlarının, meslektaşlarının çıkarlarının ya da mimar ve mühendisler topluluğunun çıkarlarının üstünde yer alır.

1.2. Kendilerinden istenen işin toplum ve çevre için ciddi bir tehlike yaratacağı sonucuna varırlarsa ve bu konudaki mesleki yargıları işveren ya da müşteri tarafından dikkate alınmıyorsa, görüşlerini işverene ya da müşterilerine yazılı olarak bildirirler; sonuç alamamaları durumunda meslek örgütlerini ve gerektiğinde yetkili makamları ve kamu oyunu bilgilendirirler.

1.3. Toplumun ilgi alanı içinde bulunan teknik konulardaki görüşlerini, raporlarını, konuyu yerinde ve tam anlamıyla araştırmış, incelemiş ve yeterli bir bilgi ve verilerle donanmış olarak, ticari ve kişisel kaygıları bir yana bırakarak, doğru, tam ve nesnel bir biçimde açıklarlar.

1.4. İş yerlerinde işçi sağlığını korumak ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli önlemleri alırlar, iş yerlerinde çalışanları bu konularda bilgilendirirler.

1.5. İşverenleri, müşterileri, meslektaşları da dahil olmak üzere, toplumdaki herkese adil, dürüst ve iyi niyetle davranırlar.

1.6. Ülkenin teknoloji ve mühendislik yeteneğinin yükselmesi için, teknolojinin, teknolojinin uygun kullanımının ve potansiyel sonuçlarının toplum tarafından anlaşılması için çaba gösterirler.

2. Doğaya ve Çevreye Karşı Sorumluluklar

Mühendisler ve Mimarlar, doğayı ve çevreyi korumayı, onlara zarar vermemeyi, uygulamalarının doğayla uyumlu olmasını sağlamayı mesleki sorumluluklarının ayrılmaz parçası olarak görürler, doğal kaynakların ve enerjinin tasarrufuna özel önem verirler.

3. İşverene ve Müşteriye Karşı Sorumluluklar

Mühendisler ve Mimarlar,

3.1. İşveren/müşteri ile teknik konulardaki mesleki alışverişlerinde her zaman güvenilir bir iş gören ya da vekil ya da danışman olarak ve işverenin/müşterinin çıkarları için, toplumun refah ve sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmaksızın, mesleki beceri ve deneyimlerini sonuna kadar kullanarak, uygun ve düzgün bir iş düzeyi ile çalışırlar.

3.2. İşverenleri ya da müşterileriyle olan iş ilişkilerini etkileyecek şekilde doğrudan ya da dolaylı olarak herhangi bir armağan, para ya da hizmet ya da iş teklifi kabul etmezler; başkalarına teklif etmezler, mesleki ilişkilerini geliştirmek amacıyla siyasal amaçlı bağış yapmazlar.

3.3. İşverenin/müşterinin ticari ve teknolojik sırlarını izin almadan başkalarına açıklamazlar, kişisel çıkarları için kullanmazlar.

4. Mesleğe ve Meslektaşa Karşı Sorumluluklar

Mühendisler ve Mimarlar,

4.1. Mesleki etkinliklerini, tüm meslektaşlarının güvenini kazanacak bir biçimde ve mesleğin saygınlığına azami özen göstererek sürdürürler.

4.2. Tüm meslektaşlarına saygıyla yaklaşırlar; meslektaşlarıyla haksız rekabet içinde olmazlar ve astlarının gelişimi için özel çaba harcarlar, onlara yardımcı olurlar, telif haklarına ve özgün çalışmalara saygı gösterirler, çalışmalara katkıları ve katkıda bulunanları belirtirler.

4.3. Yalnızca yeterli oldukları alanlarda mesleki hizmet verirler; hizmetlerini etkileyebilecek diğer uzmanlık alanlarındaki yetkililerin görüşlerine başvururlar, disiplinler arası ortak çalışmayı özendirirler.

4.4. Mesleki görev, yetki ve sorumluluklarını, sadece zorunlu durumlarda ve ehil olan meslektaşlarına devrederler.

4.5. İşlerini yalnızca kendilerine tanınmış mesleki görev, yetki ve sorumluluk çerçevesinde yaparlar, yalnızca resmi olarak hak kazanmış oldukları sıfat ve unvanları kullanırlar.

4.6. Bu mesleki davranış ilkelerine aykırı davrananlara yardımcı olmazlar, onların etkinliklerinin içinde yer almazlar, onları uyarırlar, bu konuda meslek örgütleriyle işbirliği yaparlar; bu ilkelere uygun davrananları bütün güçleriyle desteklerler.

4.7. Meslek örgütlerinin etkinliklerine aktif olarak katılmaya çaba gösterirler, onları desteklerler, mesleğin gelişmesine katkıda bulunurlar.

5. Kendilerine Karşı Sorumluluklar

Mühendisler ve Mimarlar,

5.1. Mesleki bilgilerini güncelleştirirler, kültürlerini ve mesleki yeterliliklerini geliştirirler.

5.2. Mesleki etkinliklerine ilişkin olarak meslektaşlarının dürüst ve nesnel eleştirilerini dikkate alırlar, gerektiğinde kendileri de eleştirmekten kaçınmazlar.

5.3. Birlikte çalıştığı insanları anlamaya, çok kültürlü çalışma ortamlarına uyum sağlamaya çalışırlar.

Hazırlayan: H. Gerçek, Haziran 2004

Bilgi İşlem Daire Başkanlığı - Her Hakkı Saklıdır
[]
IPv6 Etkin